Voeding en metabole stress

De rol van voeding en bewegen om beter van ziekte te herstellen

Steeds meer mensen kampen met chronische gezondheidsproblemen als gevolg van acute medische problemen, die zij soms jaren daarvoor hebben ondervonden. “Er is steeds meer wetenschappelijk bewijs dat voeding een grote rol speelt bij het herstel.” aldus Arthur van Zanten, internist-intensivist in Ziekenhuis Gelderse Vallei. “Goede begeleiding in de herstelfase is essentieel. Het begint echter met voldoende aandacht voor voeding tijdens de acute ziekte.”


Jaarlijks belanden ca. 100.000 mensen in Nederland op de Intensive Care, bijvoorbeeld door een ernstige infectie, zoals COVID-19, na een ongeluk, of door een andere levensbedreigende situatie. Nog veel meer mensen maken elk jaar een periode van zware fysieke of metabole stress door, bijvoorbeeld door een operatie. Zo’n tijdelijke aanslag op het lichaam kan leiden tot jarenlange gezondheidsproblemen zoals ernstige vermoeidheid en verlies aan (spier)kracht, een verminderd concentratievermogen, geheugenverlies of depressieve stemmingen. Na een IC-opname worden dit soort klachten ook wel aangeduid als post-intensive care syndroom (PICS).

Waarom herstellen sommige patiënten goed en volledig, en anderen niet of nauwelijks? Het onderzoeksprogramma ‘Voeding en metabole stress’ bestudeert deze vraag. Daarin wordt specifiek gekeken naar de mogelijkheden om met voeding en beweging het herstel te bevorderen. Recent is Arthur van Zanten benoemd tot buitengewoon hoogleraar “Nutrition during Recovery from Metabolic Stress” aan Wageningen University & Research. Zijn leerstoel verbindt de topexpertise in gespecialiseerde zorg en medische fysiologie van Ziekenhuis Gelderse Vallei aan de Wageningen Universiteit.  

Zijn onderzoek is ingebed in de vier fasen die patiënten met metabole stress doormaken: de acute fase, de post–acute fase, de herstelfase op de verpleegafdeling van het ziekenhuis, en tenslotte de herstelfase daarna: thuis, in een revalidatiecentrum of verpleeghuis. Elke fase heeft andere aandachtspunten wat betreft de rol van voeding. Zware metabole stress door een ziekte is te vergelijken met de extreme lichamelijke belasting die topsporters en militairen ondergaan. Daarom zal kennis en ervaring uit deze disciplines worden benut en geïntegreerd. Inmiddels begeleidt van Zanten diverse PhD onderzoeken op het gebied van voeding tijdens en na de IC.


Projecten en resultaten

De patiëntreis in fases

Fase 1: Acute fase van metabole stress

In deze fase, voor IC-patiënten ongeveer dag 1-4 van de opname, is de energiehuishouding ernstig verstoord. De timing en dosis van calorieën en eiwitinname zijn nu erg belangrijk. Net als voldoende inname van vitamines en sporenelementen. Doordat patiënten vaak langere tijd slecht hebben gegeten is er ook risico op het refeeding syndroom.

In de Combo-Energy studie vergelijkt promovendus Rianne Slingerland-Boot (ZGV-WUR) twee indirecte calorimetrie meetapparaten om het energieverbruik van IC-patiënten te bepalen. In de Vision-studie onderzoekt zij het gebruik van video-assistentie bij een nieuwe plaatsingstechniek van een neusjejunumsonde. Ook worden de effecten van propofol onderzocht, dat wordt ingezet voor sedatie tijdens een IC opname.

In samenwerking met UCMU werkt promovendus Kristine Koekkoek aan timing van eiwitinname in de vroege fase. De Protinvent-studie liet zien dat een stapsgewijze opbouw van eiwitinname aan te bevelen is én dat calorische restrictie tijdens refeeding syndroom de uitkomsten kan verbeteren.  

Ook mitochondriële dysfunctie en de rol van voeding wordt onderzocht. De Mic-studie onderzoekt, in samenwerking met de groep Fysiologie Mens & Dier van WUR, de mitochondriële functie tijdens sepsis.


Fase 2: Post-acute fase van metabole stress

In deze fase is het beperken van spiermassaverlies één van de belangrijke aandachtspunten. Een IC-patiënt kan in eerste 10 dagen tot 1 kg aan spiermassa per dag verliezen. De BIAC-19 studie onderzoekt veranderingen in de lichaamssamenstelling bij COVID-19 patiënten via BIA-metingen.

In de Recover-energy studie wordt het energiemetabolisme met behulp van indirecte calorimetrie gemeten op de IC en tijdens de herstelfase erna. Metabolomics en autofagieonderzoek worden ingezet om op celniveau onderzoek te doen naar de rol van hoog-eiwit voeding op spierfunctie.


Fase 3: Herstelfase op de verpleegafdeling

Bij terugkeer naar de verpleegafdeling blijft de inname van voldoende energie en eiwit een aandachtspunt, maar het goed monitoren van de innames is lastig. Er is geen automatische monitoring zoals op de IC. In de PROSPECT studies onderzoekt Slingeland-Boot de voedingsinname tijdens de overgang van (par)enterale voeding naar orale voeding. De Prospect-I studie meet de actuele eiwit en energie inname op de verpleegafdeling na een IC opname. Om ook het effect van aanvullende sondevoeding op spierkracht en functioneren te onderzoeken werkt promovendus Hanneke Moonen (ZGV-WUR) aan de Prospect-II studie. Moonen is doet ook onderzoek naar de lichaamssamenstelling van COVID-19 patiënten.


Fase 4 in de patiëntreis: Herstelfase na ontslag uit het ziekenhuis 

Na ontslag uit het ziekenhuis volgt een lange herstelperiode thuis, of in een revalidatiecentrum of verpleeghuis. Voor goed herstel is blijvende aandacht voor voeding en bewegen essentieel. De behoefte aan eiwit en energie is dan nog steeds sterk verhoogd. De nazorg van Ziekenhuis Gelderse Vallei zal worden onderzocht in samenwerking met WUR. Ook nemen we als partner deel aan het NutriDutch+ consortium (Amsterdam UMC, onderzoeksvoorstel ingediend) om deze fase verder te bestuderen en zijn er aanvragen gedaan om COVID-19 patiënten verder te volgen op metabole, fysieke, inflammatoire en voedingsgerelateerde parameters.

Media & Publicaties

Type

Wetenschappelijke publicatie

Bron

BMC Critical Care

Auteur(s)

van Zanten ARH , De Weale E, Wischmeyer PE

Verschijningsdatum

November 2019

Type

Wetenschappelijke publicatie

Bron

Clinical nutrition (Edinburgh, Scotland). 2019,38:982-95

Auteur(s)

Wesselink E, Koekkoek WAC, Grefte S, Witkamp RF en van Zanten ARH

Verschijningsdatum

Juni 2019

Type

Film, Overige

Bron

Uitzending ‘Tijd voor MAX’, omroep MAX; 24 april 2020 NPO 1 (van 25:28 – 32:50)

Verschijningsdatum

April 2020

Contactpersoon

Yvonne van Gameren, Alliantie Voeding in de Zorg

Neem contact op

Team

O.a.: Arthur van Zanten (ZGV), Renger Witkamp (WUR), Klaske Norren (WUR), Marco Mensink (WUR), Arie Nieuwenhuizen (WUR), Sander Grefte (WUR), Hans Zwerver (ZGV/UMCG), Jaap Keijer (WUR), Rianne Slingeland Boot (WUR/ZGV), Hanneke Moonen (WUR/ZGV), Kristine Koekkoek (UMCU/ZGV)

Subsidie

Stichting IC Research, Researchfonds ZGV, ZonMw, Nutricia-Danone, Cardinal Health, Mermaid.

Partners


O.a. afdelingen IC, diëtetiek, fysiotherapie.


Afdelingen Humane Voeding en Gezondheid, Fysiologie Mens en Dier.








Platform Voeding Nederland: 7 organisaties werken samen aan eenduidige, wetenschappelijk onderbouwde informatie ov… https://t.co/PXen1R4DWu
'Voeding is een onmisbare schakel in de gezondheidszorg, niet alleen bij preventie, maar ook bij de behandeling en… https://t.co/rqN9C3Wg6j
RT @ZorgProefJe: De resultaten van de landelijke #GoedeZorgProefJe enquête zijn binnen! 🥳En er is goed nieuws... de aandacht voor gezond et…

Schrijf u nu in voor onze nieuwsbrief!

Elke 6-8 weken verschijnt onze digitale nieuwsbrief.

Bekijk hier de laatste nieuwsbrief

Uw persoonsgegevens worden conform onze Privacy- en Cookieverklaring verwerkt. Uitschrijven kan onderaan iedere nieuwsbrief die u van ons ontvangt.