Voeding en nierziekten

Voeding integreren in de behandeling van nierziekten

Ruim één op de 10 Nederlanders heeft nieren die niet goed werken. Dit kan komen door ongezonde voeding. Daarom is voeding een belangrijk onderdeel van de behandeling van nierziekten. Onderzoekers, diëtisten en specialisten werken in de Alliantie Voeding in de Zorg aan producten en concepten die bijdragen aan een optimale voedingsinname en behandeling van nierpatiënten.


Chronische nierschade ontstaat vaak door hoge bloeddruk of diabetes. Ook erfelijke nierziekten, ouderdom of gebruik van bepaalde medicijnen kunnen de nieren aantasten. Leefstijlfactoren, zoals een hoge zoutinname, roken en overgewicht verhogen het risico. Mensen met chronische nierschade hebben een grotere kans op nierfalen, en op overlijden door hart- en vaatziekten. Tijdig behandelen en een bewuste leefstijl met gezonde voeding, remmen verdere verslechtering van de nierfunctie. Diëtist Inez Jans en internist-nefroloog Julia Hofstra van Ziekenhuis Gelderse Vallei en voedingskundige Nicole de Roos van Wageningen University & Research zetten zich in om de voedingsinname en behandeling van nierpatiënten te optimaliseren.

Projecten en resultaten

Eiwit- en/of energietekort

Veel patiënten met chronische nierschade hebben eiwit- en / of energieondervoeding. Dit kan leiden tot afbraak van spierweefsel, een verminderde weerstand, verminderde kwaliteit van leven en vroegtijdig overlijden. Het is bekend dat gebruik van ± 15 gram eiwit tijdens hemodialysebehandeling ondervoeding tegengaat. Diverse projecten richtten zich op een betere eiwitinname.


BrEad – eiwitverrijkt brood

In 2014 had 35% van de patiënten op de hemodialyseafdeling van Ziekenhuis Gelderse Vallei een te lage eiwitinname. In het project Cater with Care is eiwitrijk brood ontwikkeld door Carezzo. Het BrEad onderzoek toont aan dat eiwitverrijkt brood - 6 ipv de gebruikelijke 3 gram eiwit per snee - de eiwitinname van nierpatiënten kan verhogen. Inmiddels kunnen in Ziekenhuis Gelderse Vallei alle patiënten nu tijdens hun dialysebehandeling eiwitverrijkt brood bestellen. Bekijk hier de poster van de BrEad-studie zoals gepresenteerd op de NVD Diëtistendagen, 2016.

Een optimale menukaart

Speciaal voor nierpatiënten is een menukaart ontwikkeld met aandacht voor eiwit, kalium en natrium.  De menukaart voor nierpatiënten past in het unieke At Your Request maaltijdsysteem van Ziekenhuis Gelderse Vallei. Sinds de invoer van de menukaarten hebben dialysepatiënten in Ziekenhuis Gelderse Vallei op dialysedagen een betere voedingsinname dan op niet-dialysedagen. Ook hebben meer patiënten een adequate eiwitinname. Bekijk hier de poster van de At Your Request studie bij hemodialysepatiënten, zoals gepresenteerd op de NVD Diëtistendagen 2016. Ook zijn menukaarten met afbeeldingen ontwikkeld, voor patiënten die de Nederlandse taal niet machtig. Deze visuele menukaarten zijn inmiddels ziekenhuisbreed ingevoerd.


Fosfaat

Bij toenemende nierschade verliezen de nieren het vermogen fosfaat uit het bloed te filteren. Dit kan leiden tot botproblemen, verkalking van de bloedvaten en jeuk. Om gebruik van fosfaatbindende medicijnen tot een minimum te beperken, is het voor nierpatiënten belangrijk zo min mogelijk fosfaat via voeding in te nemen. Verschillende projecten ondersteunen de fosfaatverlaging in het bloed:
              

Vitamine B3-suppletie (2012-2017)

Een vitamine B3-supplement kan het fosfaatgehalte in het bloed verlagen door het remmen van de fosfaatopname in de darm. Vitamine B3, ook wel niacine genoemd, is een verzamelnaam voor nicotinezuur en niacinamide. Onderzoek van acht weken suppletie met 750 mg Nicotinezuur liet het gemiddelde serumfosfaatgehalte dalen. Echter door veel bijwerkingen, zoals jeuk en flush, stopte 66% van de patiënten voortijdig de studie (ZGV, 2012). Uit een andere pilot bleek dat Niacinamide beter verdragen werd (ZGV, 2012). Daarom is een cross-over interventie studie opgezet met Niacinamide: de DiaNia-studie. Hierin is 12 weken gesuppleerd met 500 mg Niacinamide. Dit resulteerde in een klinisch relevante daling van het fosfaatgehalte. In deze studie viel 6% van de patiënten uit vanwege bijwerkingen. Vervolgonderzoek is nodig om de effecten van hogere dosering of langduriger gebruik aan te tonen. Bekijk hier het abstract van de DiaNia-studie, zoals gepresenteerd op de Nederlandse Nefrologiedagen, 2018.


Fosfaat-drankenwijzer (2018)

Veel soorten frisdranken bevatten fosfaathoudende additieven; het fosfaatgehalte is soms beduidend hoger dan bekend uit de NEVO-tabel, zo blijkt uit internationaal onderzoek. Onderzoekers van Ziekenhuis Gelderse Vallei en Wageningen University & Research werken momenteel aan een fosfaat-drankenwijzer waarin nierpatiënten in een oogopslag kunnen zien welke dranken echt veel en weinig fosfaat bevatten.

P(R)O4 Kidney - Fosfaatarme zuivel (2013)

Is zuivel voor hemodialysepatiënten een belangrijke bron van fosfaat? En is het technisch mogelijk fosfaatarme zuivel te maken? Die vragen stonden centraal in het P(R)O4 Kidney project in samenwerking met het NIZO. Consumptie van fosfaatarme zuivel kan de fosfaatinname van patiënten verlagen en productie ervan is technisch mogelijk, zo komt uit het onderzoek naar voren. Helaas bleek het commercieel niet haalbaar dergelijke producten verder te ontwikkelen en te vermarkten.  Bekijk hier de poster van de P(R)O4 Kidney studie. zoals gepresenteerd op de NVD Diëtistendagen, 2016.


Jicht dieetbehandelingsrichtlijn

Jicht is een aandoening die vaak voorkomt bij nierpatiënten. Nicole de Roos en Inez Jans schreven mee aan de Jicht dieetbehandelingsrichtlijn die in 2017 verscheen. De richtlijn, een opdracht van 2010 Uitgevers, verbindt kennis en praktijk met elkaar. De richtlijn is in te zien door diëtisten met een abonnement op de Dieetbehandelingsrichtlijnen. Een samenvatting van het advies is te zien via Artsenwijzer Diëtetiek. Globaal vormen de Richtlijnen Goede Voeding van de Gezondheidsraad de basis van de richtlijn. Zo is er aandacht voor het beperken van suikers als fructose, om de omzetting naar urinezuur te beperken. Ook de consumptie van alcohol en grote hoeveelheden rood vlees wordt ontraden. Purine hoeveelheden spelen geen rol meer in de richtlijn.

Media & Publicaties

Type

Wetenschappelijke publicatie

Bron

Nederlandse Nefrologiedagen

Auteur(s)

Jans I, Baan W, Smilde AJ, Feith GW, Hofstra JM en de Roos NM

Verschijningsdatum

2018

Type

Wetenschappelijke publicatie

Bron

Nederlandse Nefrologiedagen

Auteur(s)

Jans I, Baan W, Feith G, de Roos N, van der Hoek M, Stijnman A en Doves A

Verschijningsdatum

2014

Type

Wetenschappelijke publicatie

Bron

Nederlandse Nefrologiedagen

Auteur(s)

Jans I, Baan W en de Roos NM

Verschijningsdatum

2014

Contactpersoon

Inez Jans, diëtist (ZGV)

Neem contact op

Team

Oa: Julia Hofstra, internist-nefroloog (ZGV), Nicole de Roos, voedingskundig onderzoeker (WUR), Inez Jans, diëtist (ZGV), Marianne Geleijnse, hoogleraar (WUR), Arend Jan Smilde, physician assistant (ZGV) en Willemien Baan, research- en dialyseverpleegkundige (ZGV), Geert Feith, gepensioneerd internist-nefroloog (ZGV)

Partners






Gerjan Navis 'De praktijk juist omarmen als studieobject en veel meer voedingsonderzoek doen in de zorgsector.'… https://t.co/F52rdWsqux
#GLI Slimmer zet via basisverzekering zorgprofessionals in om leefstijl van patiënten te verbeteren. Gezonder te et… https://t.co/4STFadua9t
RT @voeding_at_WU: Deelnemers gezocht voor de Hipp studie, 18-65 jaar, BMI tussen 18-30, €410 vergoeding, meer info: https://t.co/FBIMJBIyM…

Schrijf u nu in voor onze nieuwsbrief!

Elke 6-8 weken verschijnt onze digitale nieuwsbrief.

Bekijk hier de laatste nieuwsbrief

Uw persoonsgegevens worden conform onze Privacy- en Cookieverklaring verwerkt. Uitschrijven kan onderaan iedere nieuwsbrief die u van ons ontvangt.