Kennissynthese eiwittransitie bij patiënten

Voor herstel, het immuunsysteem, behoud van spiermassa en -functie en om kwaliteit van leven te vergroten is aandacht voor goede voeding in de zorg essentieel. Bij de verschuiving naar meer plantaardige eiwitten is een zorgvuldige aanpak essentieel, vooral voor patiënten en kwetsbare ouderen. De uitdaging ligt in het combineren van beleid voor een gezond en duurzaam voedingsaanbod met de verhoogde voedingsbehoeften en kwetsbaarheid van patiënten in ziekenhuizen en revalidaitecentra. Hoe kunnen we zorgprofessionals en patiënten ondersteunen met praktische handvatten voor medisch verantwoorde voedingskeuzes? En hoe zorgen we ervoor dat deze keuzes aansluiten bij zowel de richtlijnen als de specifieke behoeften van patiënten?

Voedingsbehoeften bij ziekte en herstel

Patiënten in ziekenhuizen en revalidatiecentra hebben vaak verhoogde energie- en eiwitbehoeften door ziekte, herstel of (risico op) ondervoeding. Veel van deze patiënten hebben daarnaast te maken met een verminderde eetlust, wat resulteert in een lagere eiwitinname dan aanbevolen. Plantaardige eiwitten zijn duurzaam maar ze hebben vaak een lagere eiwitdichtheid en -kwaliteit in vergelijking met dierlijke eiwitten, voornamelijk door verschillen in verteerbaarheid en aminozuursamenstelling. Om aan de eiwitbehoefte te voldoen, zijn dan grotere porties nodig en is aandacht nodig voor smaak en acceptatie door patiënten.

Kennissynthese

We sluiten aan op de aanbevelingen in de Richtlijnen Goede Voeding, de ambities uit de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 en de behoefte uit te praktijk. We voeren een kennissynthese uit om de huidige beschikbare kennis samen te brengen, en om te duiden wat ‘medisch verantwoord’ is in de verschuiving naar een dieet met meer plantaardige eiwitten voor patiënten. Met behulp van literatuuronderzoek en een expertpanel kijken we naar belangrijke aandachtspunten bij de eiwittransitie bij patiënten op voedingsstatus, spiereiwitsynthese, metabolisme en herstel, evenals de aspecten van eetlust, voorkeuren en acceptatie door de patiënt. De kennissynthese bundelt:

bestaande kennis over eiwitbehoefte en eiwitinname bij patiënten;
onderzoeken naar de eiwittransitie bij diverse patiëntgroepen;
aanbevelingen voor de inzet van plantaardige eiwitten tijdens prehabilitatie, ziekenhuisopname en revalidatie;
kennishiaten én stappen die nodig zijn om deze te dichten.

Expertpanel

De kennissynthese wordt uitgevoerd onder leiding van prof. Dr. Arthur van Zanten, intensivist in Ziekenhuis Gelderse Vallei en hoogleraar Voeding en Metabole Stress aan Wageningen Universiteit. Dr. Ir. Janneke van Wijngaarden coördineert de praktische en inhoudelijke aspecten van de kennissynthese, met ondersteuning van Dr. Ir. Jacintha Domic (Wageningen Universiteit). De kennissynthese is verbonden met het werk van Dr. Ir. Gerda Pot over gezond en duurzaam voedsel en voedingsbeleid in de zorg, en met het programma Goede Zorg Proef Je van Alliantie Voeding in de Zorg.

Expertmeeting

Op 22 juni komt het expertpanel samen om de kennissynthese verder te verfijnen en toe te werken naar een breed gedragen wetenschappelijk artikel over de medische haalbaarheid van de eiwittransitie voor (kwetsbare) patiënten. Tevens worden concrete aanbevelingen besproken voor het ontsluiten van de opgedane kennis aan zorgprofessionals, zoals artsen, diëtisten, verpleegkundigen en voedingsassistenten ziekenhuizen en revalidatiecentra.

Het expertpanel is zorgvuldig samengesteld met een mix van wetenschappers uit diverse disciplines, zorgprofessionals en praktijkkennis. Daarnaast worden belangrijke stakeholders in het proces betrokken voor feedback en afstemming, onder meer via een klankbordgroep. Hiermee zorgen we ervoor dat de kennissynthese goed aansluit bij wetenschap, de wensen van de patiënt, praktijk en beleid.

Praktijkonderzoek

Parallel aan de kennissynthese wordt bij en door ziekenhuizen en revalidatiecentra praktijkonderzoek uitgevoerd om inzichten te krijgen in de acceptatie en het aanbieden van meer plantaardige maaltijden. Als onderdeel van de Milieuthermometer Zorg wordt bij veel zorginstellingen praktijkonderzoek gedaan naar het ontwikkelen van volwaardige maaltijden met meer plantaardige componenten en een compleet aminozuurprofiel. De recepten worden getest bij verschillende patiëntengroepen. De inzichten worden vervolgens gedeeld met Alliantie Voeding in de Zorg. Verder kunnen organisaties hun ervaring delen in Goede Zorg Proef Je. Dit levert waardevolle inzichten op over welke maaltijden goed ontvangen worden, wat werkt en waar mogelijk verbeteringen nodig zijn om zowel de eiwitverhouding, smaak, portiegrootte en voedingswaarde te optimaliseren. Deze bevindingen dragen bij aan concrete handvatten voor de implementatie van de eiwittransitie in de dagelijkse zorg.

Gezondheidswinst door voeding

De kennissynthese maakt deel uit van het project (On)Bewust Beter met Voeding, dat mogelijk wordt gemaakt door het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. De Nederlandse vereniging van Ziekenhuizen en Alliantie Voeding in de Zorg werken hierin samen. Het project sluit aan bij de ambities van de Green Deal Duurzame Zorg 3.0 en beantwoordt vragen die leven binnen ziekenhuizen en revalidatiecentra over een gezond en duurzaam voedingsaanbod voor patiënten.

Door de betrokkenheid van wetenschappers en zorgprofessionals uit landelijke netwerken, zowel in onderzoek en, voedingszorg als het lerend netwerk van Goede Zorg Proef Je en het netwerk van Facilitair Diëtisten, zorgen we ervoor dat de kennis direct in de praktijk kan worden toegepast.