09 JULI 2019

Spierverlies bij kanker onderbelicht

Miranda van der Ende zet zich aan Wageningen University & Research in om het mechanisme van spierverlies door kanker te ontrafelen. Hiervoor geeft ze ook vervolg aan de Comunex studie, een studie naar spierverlies bij darmkankerpatiënten in Ziekenhuis Gelderse Vallei, die Rogier Plas eerder opzette. Eind dit jaar hoopt Miranda de inclusie van de Comunex af te ronden. In een interview licht Miranda haar promotieonderzoek toe.

Spierverlies bij kanker onderbelicht

Wat is het belang van jouw onderzoek?
Verlies van spiermassa en -functie bij kankerpatiënten is vaak nog onderbelicht in de zorg. Patiënten volgen een zwaar behandelingsprogramma. Vaak met heel directe en vervelende bijwerkingen, terwijl spierafbraak minder direct te herkennen is. Toch wordt geschat dat spierafbraak verantwoordelijk is voor ongeveer 20% van de sterfgevallen bij kanker. Ook vermindert spierverlies de kwaliteit van leven van de patiënten.

Wat kan dit onderzoek opleveren voor de zorg aan patiënten?
Als we de mechanismen van de spierafbraak ontrafelen, dan kunnen we gaan denken aan het ontwikkelen van een therapie, maar voorlopig is dat nog een mooie toekomstdroom. Daarnaast zou het ook fantastisch zijn als we bijvoorbeeld tot een biomarker kunnen komen, waardoor artsen eerder spierafbraak kunnen signaleren. Dan kun je het immers ook eerder aanpakken.

Hoe pak je het onderzoek aan?
Ik onderzoek de processen achter de spierafbraak. Zo kijk ik bijvoorbeeld naar gen- en eiwitexpressie. Ook kijk ik naar het functioneren van de mitochondria, de energie fabriekjes van de spier, om de energiehuishouding in de spier beter te begrijpen. Uniek in mijn onderzoek is dat ik laboratoriumonderzoek met cellen en muizen combineer met onderzoek bij mensen.  

Wat levert die unieke combinatie op?
In alle studies ga ik dezelfde parameters meten. Als het lukt om in vitro een cachectische omgeving te creëren, identiek aan de situatie in mensen, dan zou je daarop allerlei voedingscomponenten en/of medicijnen kunnen gaan testen om zo tot een therapie te komen. Ook helpt de combinatie om het mechanisme achter spierafbraak verder te ontrafelen. Daarnaast kunnen we door een goed cel model te ontwikkelen het aantal dierproeven verminderen.

Kun je meer vertellen over de Comunex-studie?
De Comunex studie en de COLON-studie, waarin de rol van voeding en leefstijl gedurende en na de ziekte wordt onderzocht, hebben een overlappende groep patiënten. In de Comunex studie willen we 55 patiënten includeren:
•    30 colorectaal kankerpatiënten die vaak via de reguliere darmkankerscreening gediagnosticeerd zijn.
•    10 mensen met een lever metastase. Bij deze groep is de kanker ontdekt door klachten en meestal in een wat verder stadium.
•    15 controles, die  worden geopereerd vanwege vleesbomen (vrouwen) of navelbreuken (mannen). De controles ondergaan ook een buikoperatie, maar hebben relatief weinig ontstekingen.

Wat ga je meten bij de deelnemers van de Comunex-studie?
Doordat de patiënten geopereerd worden kunnen we een buikspierbiopt en ook vetbiopten nemen. In deze biopten kunnen we gen- en eiwitexpressie bestuderen. Ook kijken we naar functionele parameters, zoals zuurstof verbruik van de mitochondria en spierkracht van individuele spiervezels.  Via CT scans brengen we het vet in de spieren in kaart. Deze resultaten koppelen we ook aan de resultaten van de genexpressie. Verder nemen we ook vragenlijsten af doen we  handknijpkrachtmetingen en bloedonderzoek.

Met wie werk je samen voor je onderzoek?
Mijn promotieonderzoek is verbonden aan Wageningen University & Research. Ik word deels begeleid door Klaske van Norren vanuit Human Nutrition & Health en deels door Sander Grefte vanuit Human and Animal Physiology. In de Comunex studie werk ik samen met anesthesioloog Dik Snijdelaar en chirurgen Tjarda van Heek, Flip Kruyt en Collin Sietses in Ziekenhuis Gelderse Vallei. Voor het meten van de kracht van individuele spiervezels in de spierbiopten werken we samen met Manchester Metropolitan University.

Heb je al resultaten uit je onderzoeken?
De resultaten van een literatuur onderzoek zijn in  2018 gepubliceerd in  BBA – Reviews on Cancer. Hierin heb ik onderzocht of de energiehuishouding op gen- en eiwitexpressie niveau in diermodellen met spierverlies verandert. Dit is namelijk één van de mechanismen waarvan wordt verwacht dat het bijdraagt aan spierverlies. Dit mechanisme lijkt veranderd, maar resultaten op gen- en eiwitexpressie niveau lagen niet op een lijn. Mijn advies is dan ook om altijd ook functioneel te kijken, bijvoorbeeld  de zuurstofconsumptie te meten.

Namens de Alliantie Voeding in de Zorg heel veel succes met je promotieonderzoek Miranda!

Heb jij ook een vraag voor Miranda? Neem dan contact op met de Alliantie Voeding.


Meer informatie
•    Project pagina Mirande van der Ende:  ‘The Selfish Tumour – Loss of muscle mass in cancer patients
•    29.08-2018 – Gewichtsverlies bij kankerpatiënten
•    Side-effects related to adjuvant CAPOX treatment for colorectal cancer are associated with intermuscular fat area, not with total skeletal muscle or fat, a retrospective observational study. JCSM Vol 3, No 1 (2018)
•    Mitochondrial dynamics in cancer-induced cachexia. Biochim Biophys Acta Rev Cancer. 2018 Dec;1870(2):137-150.
•    Meer informatie over de COLON studie 
•    The COLON study: Colorectal cancer: Longitudinal, Observational study on Nutritional and lifestyle factors that may influence colorectal tumour recurrence, survival and quality of life.   BMC Cancer. 2014; 14: 374.


Interview door @DutchFoodWeek met Tom van Loenhout, cardioloog @GelderseVallei en voorzitter Alliantie Voeding in d… https://t.co/Cjah0pcxV0
24 sept as. Seminar 'Leefstijlverandering in preventie en zorg' door Wageningen Academy. #korting voor… https://t.co/EGZvCjI6Bl
@EllenvanKleef en Paul Smeets van @WUR over uitdagingen in wetenschappelijk voedingsonderzoek via @NLVoedselland.… https://t.co/cNyDufc56m

Schrijf u nu in voor onze nieuwsbrief!

Elke 6-8 weken verschijnt onze digitale nieuwsbrief.

Bekijk hier de laatste nieuwsbrief

Uw persoonsgegevens worden conform onze Privacy- en Cookieverklaring verwerkt. Uitschrijven kan onderaan iedere nieuwsbrief die u van ons ontvangt.