Ondervoeding is een onderschat en hardnekkig probleem in Nederland dat gemiddeld 1 op de 5 ouderen en/of mensen met een aandoening treft. Vooral zieke mensen en kwetsbare ouderen lopen risico. Vroegtijdige herkenning en behandeling van ondervoeding voorkomt complicaties en verbetert de kwaliteit van leven.
Het Kenniscentrum Ondervoeding (KCO) biedt organisaties en professionals kennis en handvatten om ondervoeding aan te pakken, agendeert het thema zoals in de succesvolle campagne Week tegen Ondervoeding, wordt door nationale instanties gevraagd expertise in te brengen, zet wetenschappelijke kennis om naar praktische instrumenten en werkt via projecten aan nieuwe inzichten en toepassing.
1 januari 2026 hebben het Kenniscentrum Ondervoeding (KCO) en de Alliantie Voeding in de Zorg hun samenwerking geformaliseerd. Dit betekent dat KCO activiteiten voortzet als programma Kenniscentrum Ondervoeding binnen de Alliantie Voeding in de Zorg.
Kennisdeling en expertise
Het KCO is het onafhankelijk en interdisciplinair expertiseplatform op het gebied van bewustwording, preventie, signalering en behandeling van ondervoeding. De afgelopen 20 jaar heeft het KCO kennis over ondervoeding toegankelijk gemaakt. Voorbeelden zijn praktische screeningsinstrumenten en signaleringskaarten, een domeinoverstijgende netwerkaanpak ondervoeding, de richtlijn ‘Screening en behandeling van ondervoeding’ en informatie voor ouderen met risico op ondervoeding.
Via de website en de helpdeskfunctie zijn kennis, richtlijnen, scholingen en tools beschikbaar voor professionals. Door het leveren van expertise, agendering, netwerken en projecten wordt impact gerealiseerd en is er brede samenwerking:
- De aanpak van ondervoeding is doelgroepengericht: kinderen, volwassen met een ziekte of aandoening en ouderen. Daarnaast zijn verschillende stappen te onderscheiden: tijdige signalering, screening en diagnostiek, optimale behandeling, én samenwerking en overdracht. Voor de verschillende groepen en stappen zijn praktische informatie, concrete tools en stappenplannen beschikbaar. De afgelopen jaren is extra aandacht gegaan naar ondervoeding bij ouderen middels de interventie Goed Gevoed Ouder Worden.
- Het SCOOP (Screening op Ondervoeding en Obesitas bij Patiënten) project is een belangrijke stap richting de ontwikkeling van een screeningsinstrument dat het herkennen van een verhoogd risico op ondervoeding bij patiënten met overgewicht en obesitas kan verbeteren. De Alliantie en KCO zijn samen verantwoordelijk voor verspreiding van kennis en eventuele instrumenten die de onderzoeksgroep ontwikkelt. Meer lezen: SCOOP - Kenniscentrum Ondervoeding
- Het Verbeterdoel Ondervoeding in de basisset Medisch Specialistische Zorg (MSZ) heeft als doel ondervoeding tijdig te herkennen en te behandelen voor, tijdens en na een opname. Het richt zich op het screenen van risicogroepen, het voorkomen van achteruitgang tijdens opname, en het waarborgen van zorg na ontslag. Op IGJ, van indicator naar verbeterdoel in 2023 - Kenniscentrum Ondervoeding staan ook de links naar de rapportages.
- Agenda Ondervoeding is een initiatief van het Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD) en Voedingscentrum, gericht op het verbeteren van de aanpak van ondervoeding in Nederland door afstemming, samenwerking en kennisdeling op zowel bestuurlijk als uitvoerend niveau.
- In het Goede Zorg Proef Je programma wordt samen gewerkt aan goede voeding bij ziekte en herstel met voldoende energie en die voorziet in de (verhoogde) eiwitbehoefte van patiënten en ouderen in zowel ziekenhuizen als revalidatie instellingen en langdurige zorg. De kritische succesfactoren voor patientenvoedingsconcepten worden in 2026 met de Alliantie Voeding geactualiseerd met ook meer aandacht voor duurzaamheid.
- Vanuit de behoefte de samenwerking rond ondervoeding te verstevigen in de eerste lijn buigt een werkgroep, bestaande uitvertegenwoordigers van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), beroepsvereniging Verzorgenden Verpleegkundigen (V&VN), Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD) en KCO, zich over de herziening van de Landelijke Eerstelijns Samenwerkingsafspraak Ondervoeding (LESA). De werkgroep is in het najaar 2025 gestart.
- De website Kenniscentrum Ondervoeding biedt professionals zowel (praktische) kennis als handvatten om met de doelen van de Agenda Ondervoeding aan de slag te gaan. Voor de doelen 1 en 2 is er de bewustwordingscampagne Goed Gevoed Ouder Worden en de Week tegen Ondervoeding, zie hier. Informatie en materialen voor de doelen 3-8 zijn vindbaar onder de tab Aanpak van ondervoeding op de website.
Implementatie en activatie
- Goed Gevoed Ouder Worden
De interventie Goed Gevoed Ouder Worden (GGOW), erkend door het Loket Gezond Leven van het RIVM, richt zich op het bevorderen van kennis, bewustwording en signalering van ondervoeding bij ouderen. Het bestaat uit een geaccrediteerde Expertgroep Diëtisten GGOW, ondersteunende materialen voor zorgprofessionals, en een website die voorziet in noodzakelijke informatie. Voor de implementatie van ondervoeding in het kader van Vitaal Ouderen Worden van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) werken we met gemeenten en GGD’s en verbinden we aan diëtisten uit de expertgroep. De website Goed Gevoed Ouder Worden wordt samen met ouderen verbeterd op gebruiksgemak, toegankelijkheid en vormgeving. Dit doen we samen met Senioren Brabant-Zeeland en wordt mogelijk gemaakt door een voucher van Coalitie Leefstijl in de Zorg.
- Week tegen ondervoeding
De Week tegen Ondervoeding is een jaarlijkse campagne in Nederland, georganiseerd om bewustzijn te creëren over ondervoeding, vooral bij kwetsbare groepen zoals ouderen, chronisch zieken en herstellende patiënten. Gedurende deze week worden activiteiten en evenementen gehouden om de signalering, preventie en behandeling van ondervoeding te bevorderen. Het doel is om zorgprofessionals, beleidsmakers en het publiek te informeren over het belang van goede voeding in de zorg. De campagne is een samenwerkingsverband tussen verschillende organisaties, waaronder ONCA, en NESPEN, en biedt een platform voor het delen van best practices en richtlijnen.
- Ontwikkeling e-learning voor praktijkondersteuners huisartsen (POH)
Samen met de Coalitie Leefstijl in de Zorg en de Nederlandse Vereniging van Praktijkondersteuners en Praktijkverpleegkundigen (NVvPO) ontwikkelen we een e-learning voor praktijkondersteuners. De start is in het voorjaar 2026. Deze e-learning sluit aan bij de herziening van de LESA Ondervoeding.
Netwerk
Het KCO heeft een uitgebreid netwerk van beroeps- en bracheorganisaties in het medische en sociale domein, patiënten- en ouderenorganisaties, thema-instituten en kennispartners. Een voorbeeld is het Partnernetwerk Ondervoeding Ouderen met organisaties die expertise leveren, hun achterban betrekken en verbinden aan andere initiatieven. Volg ons op LinkedIn om op de hoogte te blijven van onze activiteiten.
Gericht op gezondheidswinst
