Ondervoeding is een onderschat en hardnekkig probleem in Nederland dat gemiddeld 1 op de 5 ouderen en/of mensen met een aandoening treft. Vooral zieke mensen en kwetsbare ouderen lopen risico. Vroegtijdige herkenning en behandeling van ondervoeding voorkomt complicaties en verbetert de kwaliteit van leven.
Het Kenniscentrum Ondervoeding (KCO) biedt organisaties en professionals kennis en handvatten om ondervoeding aan te pakken, agendeert het thema zoals in de succesvolle campagne Week tegen Ondervoeding, wordt door nationale instanties gevraagd expertise in te brengen, zet wetenschappelijke kennis om naar praktische instrumenten en werkt via projecten aan nieuwe inzichten en toepassing.
Sinds 1 januari 2026 is het Kenniscentrum Ondervoeding (KCO) een programma binnen de Alliantie Voeding in de Zorg. De programmaraad van het Kenniscentrum Ondervoeding bestaat uit: Carmen Horjus (MDL-arts, Rijnstate), Maarten Soeters (internist-endocrinoloog, Amsterdam UMC) en Koen Joosten (Kinderarts-intensivist, Erasmus MC).
Kennisdeling en expertise
Het KCO is het onafhankelijk en interdisciplinair expertiseplatform op het gebied van bewustwording, preventie, signalering en behandeling van ondervoeding. De afgelopen 20 jaar heeft het KCO veel kennis over ondervoeding toegankelijk gemaakt door de ontwikkeling en/of verspreiding van praktische screeningsinstrumenten en signaleringskaarten, richtlijnen, en een op ouderen gerichte website over ondervoeding.
Via de website en de helpdeskfunctie zijn kennis, richtlijnen, scholingen en tools beschikbaar voor professionals. Door het leveren van expertise, agendering, netwerken en projecten wordt impact gerealiseerd en is er brede samenwerking gewaarborgd:
- De afgelopen jaren is extra aandacht gegaan naar ondervoeding bij ouderen middels de interventie Goed Gevoed Ouder Worden.
- Het KCO sluit aan op de Agenda Ondervoeding NL, een initiatief van de Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD) en het Voedingscentrum, gericht op het verbeteren van de aanpak van ondervoeding in Nederland door afstemming, samenwerking en kennisdeling op zowel bestuurlijk als uitvoerend niveau. Voor de doelen op gebied van bewustwording en beleid is er de bewustwordingscampagne Goed Gevoed Ouder Worden en de Week tegen Ondervoeding. Informatie en materialen voor de overige doelen zijn vindbaar onder de tab Aanpak van ondervoeding op de website.
- De aanpak van ondervoeding is doelgroepengericht: kinderen, volwassen met een ziekte of aandoening en ouderen. Daarnaast zijn verschillende stappen te onderscheiden: tijdige signalering, screening en diagnostiek, optimale behandeling, én samenwerking en overdracht. Voor de verschillende groepen en stappen zijn praktische informatie, concrete tools en stappenplannen.
- De afgelopen vier jaar was KCO lid van de Werkgroep verbeterdoel Ondervoeding van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ). Het verbeterdoel Ondervoeding in de basisset Medisch Specialistische Zorg (MSZ) had als doel ondervoeding tijdig te herkennen en te behandelen voor, tijdens en na een opname. Het verbeterdoel heeft een enorme impuls gegeven aan het screenen van risicogroepen, het voorkomen van achteruitgang tijdens opname, en het waarborgen van zorg na ontslag. Een rapportage over 2026 is op de website van de IGJ te vinden.
- Ondervoeding is lastig te herkennen bij mensen met overgewicht of obesitas. Juist voor deze groep - in Nederland inmiddels ongeveer de helft van de volwassenen – was een aangepast screeningsinstrument nodig dat minder afhankelijk is van de huidige BMI (body mass index). Dit is ontwikkeld binnen het SCOOP project (Screening op Ondervoeding en Obesitas bij Patiënten). De Alliantie en KCO zijn samen verantwoordelijk voor verspreiding van kennis en eventuele instrumenten die de onderzoeksgroep ontwikkelt. Meer lezen: SCOOP - Kenniscentrum Ondervoeding.
- In het Goede Zorg Proef Je® programma wordt samen gewerkt aan adviezen voor goede voeding bij ziekte en herstel, met voldoende energie en eiwit voor patiënten en ouderen in zowel ziekenhuizen als revalidatie instellingen en langdurige zorg. De kritische succesfactoren voor patiëntenvoedingsconcepten zijn in 2026 met de Alliantie Voeding geactualiseerd, waarbij meer aandacht voor duurzaamheid is opgenomen.
- Vanuit de behoefte de samenwerking rond ondervoeding te verstevigen in de eerste lijn buigt een werkgroep, bestaande uit vertegenwoordigers van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), beroepsvereniging Verzorgenden Verpleegkundigen (V&VN), Nederlandse Vereniging van Diëtisten (NVD) en KCO, zich over de herziening van de Landelijke Eerstelijns Samenwerkingsafspraak Ondervoeding (LESA). De werkgroep is in het najaar 2025 gestart en de nieuwe LESA wordt voorjaar 2027 verwacht.
Implementatie en activatie
- Goed Gevoed Ouder Worden
De interventie Goed Gevoed Ouder Worden (GGOW), erkend door het Loket Gezond Leven van het RIVM, richt zich op het bevorderen van kennis, bewustwording en signalering van ondervoeding bij ouderen. Het bestaat uit een geaccrediteerde Expertgroep Diëtisten GGOW, ondersteunende materialen voor zorgprofessionals, en een website die voorziet in noodzakelijke informatie. Voor de implementatie van ondervoeding in het kader van Vitaal Ouderen Worden van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) verbinden we gemeenten en GGD’s aan diëtisten uit de expertgroep. De website Goed Gevoed Ouder Worden is samen met ouderen afgestemd voor optimaal gebruiksgemak, toegankelijkheid en vormgeving. Dit in gezamenlijkheid met Senioren Brabant-Zeeland en mogelijk gemaakt door een voucher van Coalitie Leefstijl in de Zorg.
- Week Tegen Ondervoeding
De Week Tegen Ondervoeding is een jaarlijkse campagne in Nederland, georganiseerd om bewustzijn te creëren over ondervoeding, vooral bij kwetsbare groepen zoals ouderen, chronisch zieken en herstellende patiënten. Gedurende deze week worden activiteiten en evenementen gehouden om de signalering, preventie en behandeling van ondervoeding te bevorderen. Het doel is om zorgprofessionals, beleidsmakers en het publiek te informeren over het belang van goede voeding in de zorg. De campagne is een samenwerkingsverband tussen verschillende organisaties, waaronder ONCA, en NESPEN, en biedt een platform voor het delen van best practices en richtlijnen.
- Ontwikkeling e-learning voor praktijkondersteuners huisartsen (POH)
Samen met de Coalitie Leefstijl in de Zorg en de Nederlandse Vereniging van Praktijkondersteuners en Praktijkverpleegkundigen (NVvPO) is een e-learning voor praktijkondersteuners ontwikkeld. Deze e-learning sluit aan bij de herziening van de LESA Ondervoeding.
Netwerk
Het KCO heeft een uitgebreid netwerk van beroeps- en bracheorganisaties in het medische en sociale domein, patiënten- en ouderenorganisaties, thema-instituten en kennispartners. Volg ons op LinkedIn om op de hoogte te blijven van onze activiteiten.
Gericht op gezondheidswinst
