03 FEBRUARI 2022

Aanknopingspunten voor overgewicht en leefstijl in zorgonderwijs

Artsen hebben, evenals verpleegkundigen, behoefte aan meer onderwijs over overgewicht en obesitas en de achterliggende factoren daarvan in hun opleiding. Om hieraan te kunnen voldoen is vanuit het project Overgewicht & Leefstijl in Zorgopleidingen een inventarisatie uitgevoerd van de specifieke wensen en de ondervonden barrières om onderwijs over overgewicht te implementeren. De resultaten hiervan voor geneeskunde-opleidingen zijn opgenomen in een onlangs uitgekomen rapport.

Aanknopingspunten voor overgewicht en leefstijl in zorgonderwijs

Het rapport Overgewicht en Leefstijl in Geneeskunde-opleidingen is recent uitgebracht

Het terugdringen van overgewicht en leefstijlgerelateerde ziekten is belangrijker dan ooit: de helft van de volwassen Nederlanders is inmiddels te zwaar en maar liefst 14% heeft obesitas. Preventie en reductie van overgewicht leveren belangrijke gezondheidswinst op. Artsen en verpleegkundigen kunnen een belangrijke rol spelen in het bespreekbaar maken van leefstijl en gewicht, maar zijn veelal onvoldoende toegerust om op een goede manier het gesprek hierover aan te gaan. Vanuit een brede veldconsultatie en verdiepend onderzoek zijn behoeften aan kennis en vaardigheden op dit domein in het geneeskundecurriculum uiteengezet in het rapport Overgewicht en Leefstijl.

Rapport 

Het recent uitgebrachte rapport ‘Overgewicht en Leefstijl in Geneeskunde-opleidingen’ beschrijft behoeftes, barrières en aanknopingspunten voor het inbedden van overgewicht en leefstijl in het curriculum. In oktober 2021 is een rapport met dezelfde strekking voor de verpleegkundige opleidingen verschenen. We spraken met artsen, docenten, management, organisaties van Partnerschap Overgewicht Nederland, de klankbordgroep van het project Overgewicht en Leefstijl in Zorgopleidingen, experts van onderwijsorganisaties en leden van de werkgroep Voeding in het Geneeskundecurriculum.

Behoeftes en barrières

Uit het rapport blijkt dat er behoefte is aan meer kennis rond overgewicht en leefstijlfactoren als voeding, beweging, stress en slaap. Het gaat hierbij om de diverse oorzaken van overgewicht en obesitas, inzicht in de achterliggende problematiek en kennis van behandelmogelijkheden en samenwerking met andere zorgprofessionals. Ook is er behoefte aan communicatieve vaardigheden om het onderwerp te adresseren in de spreekkamer. Het heersende stigma rond overgewicht belemmert vaak het open in gesprek te gaan met de patiënt over overgewicht. Daarom is het is belangrijk dat artsen weten hoe ze hierover kunnen praten met de patiënt. Respectvolle bejegening zonder waardeoordeel is daarbij essentieel.

Tips voor de implementatie

Het rapport geeft aanbevelingen over hoe onderwijs rondom overgewicht en leefstijl ingebed kan worden en wat daarbij helpt. Eén van de aanbevelingen is om aansluiting te vinden bij bestaande onderwerpen, juist omdat het curriculum overvol is en het lastig is om nieuwe onderwerpen toe te voegen. Hierbij kunnen de leeruitkomsten voor overgewicht en leefstijl ondersteuning bieden. Deze leeruitkomsten beschrijven per zorgopleiding wat een student moet weten en kunnen rond dit thema en sluiten aan op de rollen en competenties die in het geneeskunde-onderwijs gebruikt worden, zoals CanMEDS en ZelCom. Ook bleek uit het rapport dat er behoefte is aan lesmateriaal en vormen van toetsing. ‘Daarom ontwikkelen we vanuit het project Overgewicht & Leefstijl in Zorgopleidingen nu kennisclips,’ vertelt Bo Saals van Alliantie Voeding in de Zorg. ‘De eerste twee clips zijn opgenomen: Eén over de rol van de fysiotherapeut en een ander over de te nemen stappen in de aanpak van overgewicht en obesitas.’

Samenwerken en uitwisselen

Steeds meer geneeskunde-opleidingen in Nederland werken aan vernieuwing van het curriculum met daarbij aandacht voor voeding, preventie en leefstijl. Het project Overgewicht & Leefstijl in Zorgopleidingen faciliteert de werkgroep Voeding in het Geneeskundecurriculum om kennis en ervaring te delen en af te stemmen met landelijke ontwikkelingen, zoals het werk van Stichting Student & Leefstijl. Kris van den Enden, vicevoorzitter van Student & Leefstijl: ‘We willen in 2022 inventariseren wat noodzakelijk is rondom leefstijlgeneeskunde om in het curriculum op te nemen. Er is behoefte aan verdere specificatie van leerdoelen en dit gaan we met onze lokale besturen, experts en in afstemming met lopende initiatieven opzetten. ’

Lerend netwerk

Docenten van geneeskunde- en verpleegkunde-opleidingen die leefstijlonderwijs verzorgen en dit willen uitbouwen willen graag ervaring uitwisselen. In 2021 zijn zeven opleidingen gestart met (meer) aandacht voor leefstijl in het curriculum. ‘Samen met deze early adopters brengen we obstakels in kaart en willen we andere opleidingen op weg helpen. Daarom start in 2022 een lerend netwerk voor verpleegkunde-opleidingen om te inspireren, ontwikkelingen te delen en ondersteuning te bieden,’ benoemt Bo. Daarbij ontwikkelt de projectgroep een online bibliotheek met scholingsmateriaal over overgewicht, voeding, beweging, ontspanning, samenwerking in de keten en achterliggende problematiek van obesitas.

Project Overgewicht & Leefstijl in Zorgopleidingen

Het Nationaal Preventieakkoord wil dat er in 2030 in al het onderwijs voor zorgprofessionals voldoende aandacht is voor voeding, bewegen, ontspanning, een brede blik op achterliggende problematiek bij obesitas en samenwerking in de keten. In opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport zet Alliantie Voeding in de Zorg zich hier samen met Partnerschap Overgewicht Nederland (PON) en Hogeschool Utrecht (HU) voor in. Er is een landelijk netwerk opgezet met zorgopleidingen, inhoudelijke organisaties en vertegenwoordigers van beroepsgroepen en patiënten. Interesse in het lerend netwerk of vragen over dit project? Mail saalsb@zgv.nl of info@alliantievoeding.nl.

Meer lezen


#GoedeZorgProefJe | Trots op onze kernpartner @Rijnstate in de stappen die ze zet op weg naar een gezond voedingsaa… https://t.co/ek91ibJelA
RT @Rijnstate: Smakelijk en Gezond voor jou: een zo gezond mogelijk voedingsaanbod voor zowel patiënten, bezoekers als medewerkers. Ook hie…
#studenten, #inspiratie | Studenten ‘Voeding en Gezondheid’ @WUR namen (letterlijk) een kijkje in de keuken van… https://t.co/tsFbVWvL50

Schrijf u nu in voor onze nieuwsbrief!

Elke 6-8 weken verschijnt onze digitale nieuwsbrief.

Bekijk hier de laatste nieuwsbrief

Uw persoonsgegevens worden conform onze Privacy- en Cookieverklaring verwerkt. Uitschrijven kan onderaan iedere nieuwsbrief die u van ons ontvangt.