13 DECEMBER 2021

CoFiT-poli ondersteunt ernstig zieke long-covid-patiënt

Toen de eerste covid-patiënt uit Ziekenhuis Gelderse Vallei werd ontslagen vroeg sportarts Hans Zwerver zich af hoe deze en alle andere coronapatiënten die nog in de ziekenhuizen lagen verder begeleid moest gaan worden. Hij zette samen met (para)medici uit het ziekenhuis de CoFiT-poli op om deze ex-patiënten te begeleiden bij hun herstel. Het liep storm.

CoFiT-poli ondersteunt ernstig zieke long-covid-patiënt

Fysiotherapie vormt een belangrijk onderdeel van de covid-herstelzorg op de CoFit-poli

Bij de eerste coronagolf hielp Hans Zwerver, bijzonder hoogleraar Sport- en beweeggeneeskunde in het UMCG en sportarts bij Sports Valley in Ziekenhuis Gelderse Vallei, een beetje mee bij de covid-zorg. Maar toen de eerste patiënt uit het ziekenhuis ontslagen werd hield hij zijn hart vast. ‘Niemand had nog nagedacht over het vervolg: hoe wordt zo’n patiënt verder begeleid? Gaat hij revalideren? En dat terwijl deze mensen conditioneel enorm in elkaar geklapt zijn.’ Hans ging om tafel met paramedici en diverse medisch specialisten om te praten over een multidisciplinair nazorgprogramma. Dat werd de CoFiT-poli. Hij sprak ook met onderzoekers van Wageningen University & Research om dat programma meteen te kunnen onderzoeken op effectiviteit. Daaruit ontstond de CoFiT-studie.

Restklachten

Restklachten na een covid-infectie bestaan vaak op lichamelijk, cognitief en mentaal vlak. Hans: ‘De meest voorkomende restklacht is vermoeidheid. We zien veel en ook jonge mensen op de poli die voorheen erg actief waren zeggen: “Ik lijk wel 80”.’ Die vermoeidheid is een flink probleem en beperkt mensen in hun dagelijks functioneren. Daarnaast ademen veel zogeheten long-covid-patiënten die naar de CoFiT-poli komen verkeerd: ‘Deze patiënten hebben last van ademdysregulatie, een soort hyperventilatie. Zij ademen te snel en de ademhaling zit te hoog. Deze noodademhaling is waarschijnlijk in de beginfase van hun covid-infectie ontstaan, toen ze erg benauwd waren.’ Veel patiënten hebben ook cognitieve klachten zoals vergeetachtigheid, minder focus en een ‘brainfog’.

Multidisciplinaire begeleiding

De restklachten van long-covid-patiënten zijn erg divers en daarom is maatwerk in de herstelzorg noodzakelijk. Op de CoFiT-poli krijgen patiënten persoonlijke adviezen en uitgebreide begeleiding, gebaseerd op diverse onderzoeken. Op gebied van voeding krijgen ze advies van een diëtist, wat betreft trainen van hun kracht en conditie krijgen ze advies van de sportarts en de fysiotherapeut en veel mensen gaan aan de slag met energiemanagement bij de ergotherapeut. Ook kijkt de sportarts naar andere oorzaken van de vermoeidheid, zoals bloedarmoede of schildklierproblemen. Soms wordt ook de hulp van andere medisch specialist ingeschakeld worden, zoals een revalidatiearts, longarts, cardioloog, neuroloog of internist. Ook kan een psycholoog gevraagd worden om mee te kijken.

Maximale inspanningstest

Bij de meeste patiënten van de CoFiT-poli wordt een maximale inspanningstest met ademgasanalyse verricht. Hans: ‘Deze test geeft veel informatie over conditie, ademhalingspatroon, functie van hart, longen en spieren en eventuele beperkingen in deze orgaansystemen.’ Met deze test wordt onder meer het maximale zuurstofopnamevermogen (VO2max) bepaald. ‘Deze maat zouden we in de gezondheidszorg veel meer moeten gebruiken omdat is gebleken dat het een goede voorspeller is van morbiditeit en mortaliteit,' legt Hans uit. Sportartsen hebben de expertise om op basis van de resultaten van zo’n inspanningstest richtlijnen te geven over hoe iemand effectief kan trainen en het beste begeleid kan worden.

Wachtlijsten

Zodra de CoFiT-poli opgestart was bleek dat er grote behoefte was aan deze begeleiding. Hans: ‘Zeker in het eerste driekwart jaar van de coronapandemie konden we de instroom van nieuwe patiënten eigenlijk niet aan, we hadden een wachttijd van vier maanden en de aanmeldingen bleven binnenstromen.’ Al snel kwamen er goede andere initiatieven vanuit de eerste lijn. ‘Nu zijn we er vooral voor de long-covid-patiënt met traag herstel en gestoorde inspanningstolerantie. We verwijzen waar kan zoveel mogelijk terug naar de eerste lijn, want onze capaciteit in het ziekenhuis is beperkt en mensen kunnen na advies ook prima de juiste zorg op de juiste plek in de eerste lijn krijgen.’

CoFiT-studie

De CoFiT-poli werd primair opgezet om mensen die onvoldoende waren hersteld van covid te ondersteunen. Tegelijk was nog veel onbekend over deze groep mensen. Daarom werd de CoFiT-studie opgestart die meer inzicht moet geven in de vragen: Welke mensen komen op de CoFiT-poli en hebben zij baat bij de adviezen die ze krijgen? Emmelyne Vasse, onderzoeksdiëtist in Ziekenhuis Gelderse Vallei vertelt: ‘We hopen inzicht te krijgen in de verschillende factoren die bijdragen aan sneller en beter herstel.’ Voor het onderzoek werd samenwerking gezocht met Wageningen University & Research. Marco Mensink, Ondine van de Rest en Hans Zwerver begeleidden twee masterstudenten op de CoFiT-studie: Jens van der Horst en Eva Valgaeren. Ook Tessa de Smit, diëtist in Ziekenhuis Gelderse Vallei, analyseerde data van de CoFit-studie voor haar masterscriptie. Marco: ‘De CoFiT- studie is een mooi voorbeeld van een praktijkonderzoek naar het belang van fitheid bij ziekte en het herstel ervan. De cardiorespiratoire fitheid, zeg maar conditie, is over het algemeen een belangrijke voorspeller van het risico op ziekte en overlijden. Covid, en met name long-covid, heeft een behoorlijk impact hierop.’

Data

Voorafgaand aan het eerste polibezoek vulden patiënten vragenlijsten in over voeding, beweging en mentaal, fysiek en cognitief functioneren. Tijdens hun polibezoek werden nog verschillende fysieke onderzoeken en inspanningstesten gedaan. Emmelyne: ‘De gegevens over onder andere voeding, vermoeidheid en kortademigheid, dagelijks functioneren en kwaliteit van leven die door de verschillende disciplines worden verzameld op de poli willen we gaan analyseren.’ Na drie maanden kwamen patiënten nog een keer op de poli en werden de testen en vragenlijsten opnieuw afgenomen. ‘We willen ook nog een follow-up doen na een jaar om het herstel op langere termijn na te gaan,’ zegt Emmelyne. Uit Jens’ onderzoek bleek dat een hogere inname van (dierlijk) eiwit en een betere spreiding ervan over de dag samengingen met een iets beter fysiek functioneren van de patiënten die op de CoFiT-poli kwamen. Eva concludeerde dat de begeleiding via de CoFiT-poli na drie maanden fitheid verbeterde en vermoeidheid verminderde. Marco: ‘De eerste resultaten van het onderzoek laten zien dat begeleiding bij zowel voeding als bewegen een rol kan spelen bij het verhogen van de fitheid en dus bij het verminderen van het risico op ziekte en overlijden en bij het verhogen van de kwaliteit van leven.’

Complex

De data-analyse binnen de CoFiT-studie loopt nog. Emmelyne: ‘De patiëntengroep is erg heterogeen. Het onderzoek van Tessa laat zien dat bij veel mensen die na drie maanden terugkomen wel enige verbetering aanwezig is, maar het verschilt per persoon of dat vooral spierkracht is of uithoudingsvermogen en meestal zijn ze nog niet terug op het verwachte niveau. Ook lijkt leeftijd geen voorspeller voor mate van verbetering. ‘Doordat long-covid zo complex is geven we op de poli ook individueel advies op een individuele situatie. We leren nog iedere dag bij over covid, maar heel veel weten we nog niet,’ zegt Hans. Emmelyne is het daarmee eens en vult aan: ‘Het is moeilijk te zeggen waardoor de vooruitgang komt. Is dat door tijd, ondersteuning, adviezen of toeval? En wie herstelt minder goed? Zijn dat mensen die initieel al minder gezond waren, of omdat de ziekte zo veel impact heeft? Had preventie vooraf bijgedragen aan minder noodzakelijk herstel achteraf?’ Hopelijk kunnen we met de CoFiT-studie hierin wat meer inzicht krijgen.

Aandacht voor voeding, bewegen en slaap

Hans hoopt met de CoFiT-studie en –poli bij te dragen aan meer leefstijlbegeleiding van patiënten. Ziekenhuis Gelderse Vallei heeft het doel het thema voeding, bewegen en slaap verder in te bedden in zorg en behandeling. Om dat te bereiken is het prehabilitatietraject XtraFit opgestart waarbij mensen die behandeld worden voor dikkedarmkanker advies en begeleiding krijgen om hun fitheid te verbeteren. ‘Ook is er dit jaar een Leefstijlloket geopend en is er een Stop-Roken-poli,' vult Hans aan. ‘We hopen dat de resultaten van de CoFiT-studie bijdragen aan het verder ontwikkelen van een leefstijlpoli in Ziekenhuis Gelderse Vallei voor patiënten met chronische leefstijlgerelateerde aandoeningen.’

Meer lezen


#Diëtist #GoedeZorgProefJe | De facilitair diëtist kan meehelpen het voedingsaanbod in zorginstellingen gezonder te… https://t.co/WQaia2AAXy
@Rijnstate Wil je ook zoals @Rijnstate aan de slag met gezonde voeding in je zorginstelling? Kijk op https://t.co/YJr0SbJJdK. @ZorgProefJe
[2\2] #reuk, #smaak, #corona | Het Reuk en Smaakcentrum®, @GelderseVallei, @WUR en @UMCUtrecht werken samen in een… https://t.co/1OWuClh6bd

Schrijf u nu in voor onze nieuwsbrief!

Elke 6-8 weken verschijnt onze digitale nieuwsbrief.

Bekijk hier de laatste nieuwsbrief

Uw persoonsgegevens worden conform onze Privacy- en Cookieverklaring verwerkt. Uitschrijven kan onderaan iedere nieuwsbrief die u van ons ontvangt.